image001

 

Erkan Saltan

Bilinen 8500 yıllık bir tarihi olan, dört İmparatorluğa (330- 1922) 1592 yıl başkentlik yapmış bir şehrin temelidir Fatih. Yedi tepeli şehrin çevresini saran surlar 450 yılında bittiğinde başladığı tarihin üzerinden 42 yıl geçmiş. Yarım adayı çevreleyen ayakta kalmayı başarmış Yedikule Ayvansaray ile Ayvansaraydan haliç boyunca Sarayburnuna, Sarayburnundan marmara boyunca artık yok gibi olsa bile Yedikule'ye uzanan surlar bugünkü Zeytinburnu ve Eyüp ilçeleriyle Fatih'in sınırını o zamandan çizmiş adeta.

Fatih Sultan Mehmet' in zamanın İstanbul'u bugünün Fatih'inin önemli eserlerindendi, 916 yaşında iken fetihten hemen sonra camiye dönüştürdüğü Ayasofya.

image003

Sultan Fatih'in adını alan; 1470 yılında ibadete açtığı Fatih Camiden sonraydı, 380 yıl Osmanlı padişahlarının devlet idaresi için ikamet edeceği, en kıymetli miraslarından olan Topkapı Sarayını inşa etmesi....

El değiştirmesiyle, imkanlarını seferber ederek hayır işlerinde yarışanların, külliyeler, medreseler, mescitler, imarethaneler ve özellikle camiler yaptırdığı şehir olmuştur sonrası yıllar...

Bodrum, Küçük Ayasofya, Zeyrek, Mollafenari, Gül kiliseden ve Sümbül efendi, Fethiye gibi manastırdan çevrilmiş camilerin, dışında; Bali Paşa, İskenderpaşa, Şehzadebaşı, Süleymaniye, Sokullu, Bayezid, Yavuz Selim, Mihr-î-Mâh Sultan, 66 yıl sonra tamamlanan Yeni cami, Nuruosmaniye, Laleli, Hırkai Şerif, Pertevniyal Valide Sultan ve dünyanın "Mavi cami" diye adlandırdığı günümüz İstanbul'unun ana cami Sultan Ahmet,

image005

gibi her birinde padişah, sultan, şehzade, devlet adamı türbeleri ve hazireleri olan mabetlerimiz.

Ve hikayesinin ün'ünü geçtiği Merkez efendi, Takkeci İbrahim Ağa, Akbıyık, Yavuz er Sinan, Sanki Yedim, Kâtip Sinan, Üç baş Nurettin Hamza, Atik Ali Paşa, Cerrahpaşa, Cezeri Kasım Paşa, Davut Paşa, Hekimoğlu Ali Paşa, İsmail Ağa, Kara Ahmet Paşa camileri, zamanın istanbul'una bu günün Fatih'ine tarihi armağanlarıdır Osmanlının.

1.Tepenin Topkapı Sarayı , 2. Tepenin Çemberlitaş, 3. Tepenin Bayezid cami, 4. Tepenin Fatih cami, 5. Tepenin Yavuz Selim cami, ve 6. Tepenin Mihr-i mah sultan cami, gibi üzerlerinde birer tarihi mühürden adlarını almalarına , manastırdan çevirip yaptığı camiye adını veren, ve bu camiden de adını alan Koca Mustafa Paşa tepeside ayak uydurmuş İstanbul'un 7.tepesidir.

Toplam 325 camiye, içinde adeta şehir içinde şehir olan ve bünyesinde 64 sokak, 1 mektep, 7 çeşme, 10 kuyu, 1 sebil, 1 şadırvan, 22 kapı, 16 han, 2 bedesten, 3600 dükkan, 30.000 kadar çalışan bulunan 1461 de yapımına başlanıp zamanla üzeri kapatılan sokaklarla büyüyen Kapalıçarşıdaki 5 cami de dahildir. Kapalı Çarşısı yalnızca bu değil Fatihin. 1660 tan bugüne (bugün daha çok aktarlarıyla meşhur) Mısır Çarşısı elbette. Ve Rüstempaşa, Balkapanı, Hayyam, Büyük Valide Han, Büyük Ve Küçük Yeni Han, Çuhacı Han, Zincirli Han da diğer iş mekanlarıdır.

image007

Tarihi iş mekanları olunca; eczacılığın atası Attarlar, emre amade Ayvazlar, seyyar kasap Cezzarlar, ramazan ve bayramlarda çalışan mahyacılar, yaya sucu sakalar, 150 yıllık devamlılığı ile gümüş işlemecileri savatçılar, bileyciler, bakırcılar, dokumacılar, urgancılar, körükçüler, külekçiler, tulumbacılar gibi bugün unutulmuş veya modernize edilmiş mesleklerde çıkış yada icra için imkan bulmuştur Fatih'te.

Tarihi mekanlardan bahsederken, Camilerden daha eski yapılar olan Aya İrini, Aya Yorgi, Meryem Ana, Surp Asdvadzadzin, Sveti Stefan, Surp Hreşdagabet, Aya Kiryaki, Aya Nikola, Agios Minas, Surp Kevork Ermeni Kilisesi ve İştipol Sinegogu'da diğer dinlerin ibadethaneleri, bir o kadarda tarihi değerleridir Fatih'in.

image008

İstanbul'un en eski mescidinin; yanına yapıldığı Yedikule Zindanları ve Hisarlarını da kapsayan surlarla çevrilmiş şehrin sur dışına çıkışıda tek koldan ve tek yoldan değildir elbette. 7.5 km uzunluğunda olan kara surlarından Altınkapı,Yedikule kapı, Belgrad kapı, Silivri kapı, Mevlana kapı, Topkapı ve Edirnekapı'dankara' ya, 9 km'lik marmara surlarından Mermerkule kapı, Samatya kapı, Narlı kapı, Ahırkapı, Değirmen kapı, Çatladıkapı, Kumkapı ve Langa kapı (Yenikapı) Marmara Denizi'ne, 5.5 km lik haliç surlarındanBalat kapı, Petri kapı, Ayvansaray kapı, Aya kapı, Odunkapı ve Bahçekapı 'dan haliç'e olmak üzere üç koldan ve onca yoldan açılan ve bugün ayakta kalan kapılarıdır Fatih'in.

image010
Mistik havası, ferahlığı, verdiği rahatlığı ile yedi düvelin dilinde olan, neredeyse markalaşan ve öncelikle sayılabilecek Balat Çavuş, Şifa, Mihrimah, Örücüler, Sultanahmet, Vezneciler, Acemoğlu, Gedikpaşa, Haseki Hürrem Sultan gibi tarihi Türk hamamları temizliğin ve zindeliğin mekanları olarak ecdadın hediyeleridir.

İnsanı bugünden alıp tarihin derinliklerine götüren, geçmişin yaşanmışlıklarına tanık olmuş, o günlerden bu günlere ulaşmış bir dolu eserin sergilendiği Topkapı Sarayı müzesi, Ayasofya müzesi, Büyük Saray Mozaikleri müzesi, Türk ve islam eserleri, İslam bilim ve Teknoloji Tarihi, Sağlık, Basın, Adile Sultan, Hekimoğlu Ali paşa, Cerrahpaşa Tıp Tarihi, Fethiye, Kariye, Aya irini, Hat Sanatları, İnşaat ve Sanat Eserleri, PTT, İşbankası, Tekel, Demiryolu, İtfaiye, Balık, Vakıflar, Halı ve Kilim, Şark Eserleri, Karikatür ve Mizah Eserleri müzeleriyle çok geniş bir kültürün önemli örneklerine ulaşmayı mümkün kılar Fatih.

Ve asırları geride bırakmış, akan zamanın içinde korunması ve geleceğe ulaştırılması misyonu olan ve önde gelen Arkeoloji müzeleri kütüphanesi, Ragıppaşa, Bayezid, Nuruosmaniye, Feyzullah efendi, Süleymaniye, Köprülü, Sultan 3. Ahmet, Sultan 1. Mahmut, Atıf efendi ve Fatih tarafından inşa ettirilen onca yapıdan günümüze ulaşmış (Fatih Külliyesi ve Galata Bedesteni ile birlikte) üç yapıdan biri olan ve ilk altın sikke darphanesi olarak hizmet vermiş Simkeşhane'deki İl Halk kütüphanesi gibi kütüphaneler tarihi dokusuyla geçmişi günümüze taşıyan yazılı kaynaklarımızın ev sahipleridir Fatihte.

Bunca okunası kaynak dururken okumamak olmazdı. Okumak gerek. Okumak içinse okul.

Hırka-i Şerif, Neslişah, Fatih ilköğretim okullarının da aralarında olduğu 66 ilköğretim okulu, İstanbul lisesi, Davutpaşa lisesi, Pertevniyal lisesi, Vefa lisesi, Cağaloğlu lisesi, Fener Rum Erkek lisesi gibi köklü okulların olduğu 37 lise, İstanbul Üniversitesi, İstanbul Ticaret Üniversitesi, Özel Kadir Has Üniversitesi ayrıca Marmara Üniversitesi'nin Rektörlüğü ve bir dolu dershaneleri ile bu gerekliliğe cevap vermiştir Fatih.

image012

Sadece sakinlerinin veya komşularının değil, Anadolu'da yapılacakların bittiği, çarenin yerini çaresizliğe terkettiği durumlarda, derdine derman arayanların, şifa peşinde olanların koştuğu, başta Çapa, Cerrahpaşa, Haseki, Vakıf gruba, İstanbul Eğitim ve Araştırma gibi önemli geçmişi olan hastanelerin dışında bir çok sağlık kurum ve kuruluşu ile sağlıkta ayrı bir umut ve güven kapısıdır Fatih.

Sağlıklı olmanın ve öyle kalmayı hedeflemenin temel koşullarındansa spor; Yeşildirek, Süleymaniye Sirkeci, Vefa, Karagümrük, ve tabiki İstanbul Spor'la futbola, güreş ihtisas klubüylede güreşe damgasını vurup, ülke sporuna önemli katkılar sağlamakla yetinmemiş, spor yapmak isteyenlere de bu anlamda imkanlar sunmuştur Fatih.

Sinema severleri Historia AVM'de Cinemaximum, Karagümrükte Feza, Çemberlitaş'ta Şafak movieplex sinemalarında, sahne tozunu bir kere yutmuş olmakla dönüşü olmayan bir yola giren, özverisi, emeği, amatör ruhu hiç bitmeyen tiyatroyu, tiyatrocuyu seyircisiyle ve alkışıyla Reşat Nuri ve Zübeyde Hanım tiyatro sahnelerinde, buluşturan Fatihte, Sultan Ahmet açık hava sahnesi ve tarihsel mekan Aya İrini'de sanat etkinliklerine ev sahipliği yapmaktadırlar.

Bunca sanat kültür tarih ve eğitimin doğal sonucu olarak ta Türk sinema, tiyatro, sahne, sanat, spor ve (Bir Cumhurbaşkanı, iki Başbakan, çok sayıda Bakan ve Milletvekiliylede ) siyasetine önemli isimler armağan etmiştir Fatih.

Yenişehir'den Yenikapı'ya, Konya Aksaray'dan Aksaray'a, Arnavutluktan Silivrikapı'ya,Tiri'den Vefa'ya, Eğriden Eğrikapı'ya,Üsküp'ten Cibali'ye, Samsun Çarşamba'dan Çarşamba'ya, Akka, Gazze ve Remle Arapları Tahtakale'ye, Ermeniler Langa ve Kumkapı'ya, Karamanlı hristiyan Türkler Yedikule civarına, getirilip yerleştirilmiş ve bu nedenle kimi semtler adını gelenlerden almıştır.

image013

Muhafazakarlarıyla Çarşamba, Musevileriyle Balat, Hristiyanlarıyla Fener semtleri sırtsırtadır. Kabadayılarıyla Karagümrük, meyhaneleriyle Kumkapı, dönüşümle bir çoğunun terkettiği, çingeneleriyle Sulukule, değişik bölgelerinde ikamet eden rumlarıyla, gürcüleriyle, ermenileriyle, musevileriyle, kozmopolit bir yapıda ama sorunsuz 57 mahalleli bir bütündür Fatih.

Yakın dönemin bavul ticaretiyle ünlü Laleli, Ayakkabı ve deri giyimiyle Gedikpaşa, yeraltı çarşısı da olan oteller bölgesi Aksaray, sağlı sollu mağazalarıyla Fevzipaşa Caddesi, İstanbul'un önemli semt pazarlarından Çarşamba, ve (Fındıkzade'deki) Cuma pazarları, Bisikletçileriyle Haşim İşcan altgeçidi, Kapalıçarşı, Mısır çarşısı, Tahtakale, Mahmutpaşa ve yine bir dönem müzik piyasasında umut ve gelecek arayanlarında uğrağı olan Unkapanı plakçılar çarşısı gibi büyük pazarlar, hastaneler, özel ve kamu kurum çalışanları, yerli yabancı turist sirkülasyonu gibi başlıca nedenlerle 425.000 olan nüfusu gündüz saatlerinde 2-3 katına çıkar Fatih'in.

Farklı nedenlerle kabul ettiği ziyaretçilerine ulaşımda gerekli nezaket ve kolaylıkları sağlamış, haliç üzerinden Pera'yı, Atatürk ve Galata köprüleri ile kendine bağlamıştır. Hazır bağlamışken treni, tramvayı, metrosu, metrobüsü, otobüsü, minibüsü ve altından geçtiği Marmara'yı karşı yakaya'ya Marmaray'la, Marmara'nın üstünden vapuru, gemisi, feribot'u, teknesiylede uzakları kendine bağlayıp yakın etmiştir Fatih.

Ama yürümelisiniz.

Ulaşımdaki bunca imkanı kullanmak şöyle dursun gözünüzü kırpsanız kaçırabileceğiniz sıklıktadır, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinden kalan tarihin mirasının sergilendiği;

altı üstü açık müze misali Fatih'te...

Ayvansaraydaki Tekfur sarayından, Kariye müzesine, Mihrimah Sultan cami ve hamamından sonra, Yavuz Selimde Aspar sarnıcına yürüyerek gitmek mümkün. Hazır yürümüşken, Fatih camiden Kadınlar pazarına inip, Bozdoğan Kemerinin altından geçip Fatih itfaiyesi yanında İtfaiye müzesi sağınızda. Ve karşınızda; Macar kardeşler caddesi üzerindeki Millet Kütüphanesi ve yan sokağından Kıztaşı'

na ulaşabilirsiniz. Büyükşehir Belediye Sarayı'nın önünden geçerken bu kez solunuzda kalan Bozdoğan Kemeri'ni tüm güzelliğiyle görebilirsiniz.

image015

Yavuz Selim'den Haliç'e inen güzergahı kullanmış olsaydınız Balat'ta tarihi kiliseleri özellikle de Bulgar Ortodoks Kilisesini, Fener Rum Erkek lisesini, Kadir Has Üniversite binası olan eski Cibali tütün fabrikasını ve Zeyrek Sarnıcı'nı görmüş olurdunuz.

Fevzipaşa Caddesi'nin Macar Kardeşler caddesi olduğu İtfaiyeden Veznecilere ilerlerken, Saraçhane parkındaki Burmalı mescit ve Şehzadebaşı camii bir süre yolculuğunuza eşlik eder. Kabadayılar semti Karagümrük'te adını taşıyan stadı, lisesi kadar tarihi olan bozasıyla bilinen Vefa'yı, Mimar Sinan'ın kalfalık eserim dediği Süleymaniye Camisini solunuzda bırakıp veznecilere yürüyerek Bayezid Meydanı'na ulaştığınızda bu kez solunuzda İstanbul Üniversitesini, kampüsünde Bayezid Kulesi'ni ve karşınızda Bayezid Camisini bulursunuz.

Mahmutpaşa'nın davetini kıramaz Bayezid Caminin avlusundan ona yürürsünüz. Solunuzda Mercan'ı ve yokuşundan Tahtakale'ye inmeyi sonraya bırakıp, çarşıyı sağa dönüp sağlı sollu dükkanların arasından geçerek sağınızda Sahaflar Çarşısı, solunuzda Kapalıçarşı'nın 22 kapısından biri olan Bayezid kapısına ulaşırsınız. Nuruosmaniye kapısından çıkmanız durumunda, aynı adlı camiye varır, ordan sola dönüp bir kaç adımda Çemberlitaş'ı sizi bekler bulursunuz.

Tramvay güzergahını kullanıp iki dakikalık bir yürümeyle artık Sultanahmet meydanındasınız. (Pargalı'nın sarayı) Türk İslam eserleri müzesi , Alman çeşmesi, Dikilitaş, Yılanlı sütun ve Örme Dikilitaş'ı

image017

gördükten sonra artık Sultan Ahmet cami ziyaret zamanıdır. Avlunun D kapısından girip ziyaret sonrası A kapısından çıktığınızda sizi Ayasofya karşılar. Sağından yürüyüp Topkapı Sarayının girişine ulaşıncaya kadar sağınızda Arasta pazarda Büyük Saray Mozaikleri müzesi, eski Fransız cezaevi ve kazı çalışmalarının devam ettiği antik bir şehre tanık olursunuz. Gülhane girişinde 3. Ahmet çeşme ve sebili kısa bir mola için sizi karşılar.

Aya İrini Kilisesi ve Arkeoloji müzesi solunuzdayken karşınızda Gülhane parkının orta yerinde boğazı ve haliçi tüm güzelliğiyle gören, müzeleriyle, haremiyle Topkapı Sarayı.

image019

Saray bahçesi Gülhane'den, Fatih için yakın tarih sayılan (110 yıllık) Büyük Postane binası (125 yıllık) Sirkeci tren istasyonunu, çaprazında Sarayburnundan Sepetçiler kasrı ile boğazın serin sularına dokunursunuz. İslam Bilim ve Teknoloji müzesi ve Çinili köşkü görüp, Gülhane çıkışı yerebatan sarnıcından bir nefes tarih çekip, Bab-ı Ali (İstanbul valiliği) Duyunu Umumiye (İstanbul Erkek Lisesi) binalarına yürüyerek ulaşabilirsiniz.

Birbirinin devamı olan Millet, Ordu, Yeniçeriler ve Divan yolu caddeleriyle marmara sahil yolu arasında kalan ve cankurtarandan yedikuleye kadar Kadırga, Gedikpaşa, Cerrahpaşa, Şehremini, Fındıkzade gibi semtlerinde olduğu güney bölgesi bir dolu tarihi eserin daha çokta cami ve kilislerin önemli mekanı ve yeni bir ziyaret güzergahıdır..

İstanbul Adalet sarayı binasının önünden güneye, Peykhane ve Dizdariye sokaklarını geçip Sokullu Mehmet Paşa camiye, yokuşu inerekte Küçük Ayasofya cami'ye inip dar ve tarihi yapıların oluşturduğu ara sokaklardan ulaştığınız kadırga parkından sonra Kumkapı'daki Surp Harutyun Ermeni kilisesi ile Aya Kiryaki kilisesi arasında kalan Behram Çavuş ve Muhsine Hatun camilerini görebilirsiniz. Binbirdirek'ten Mevlanakapı'ya kadar bir yürüyüş fazla gelir elbette...

Yürüyecek olursanız adını Camisinden alan Muhsine Hatun mahallesinde; Elphida rum , Özel Bezciyan ve Meryem Ana ermeni kiliseleri ile Tavasi Süleyman ağa camiyi, ve yine adlarını verdikleri mahallelerde Saraç İshak, Mesihpaşa ve Katip Kasım camilerini, Nişancada Nalbant cami, ve Ermeni patrikhanesini görürsünüz. Haseki Sultan'da Davutpaşa cami, Samatya'da Aya Nikola Rum, Aya Yorgos ve Ermeni Katolik kiliseleri, Seyit Ömerde Zelgirci Kemal cami ve Mevlanakapıda Hasırcı Melek cami gibi onlarca cami ve kilisenin yanında tarihi bir çok yapıyı görme imkanı bulursunuz.

Gezdikçe gezmek isteyecek, ama görülecek yerlerini bitiremeyeceksiniz. Tarihin derinliklerine yaptığınız yolculukta detayların sizi götürdüğü bu bambaşka dünyadan ayrılamayacak, zamanın yetmediğini anlayacaksınız...

Valilik, Büyükşehir Belediyesi, PTT Başmüdürlüğü, Emniyet, Aile ve Sosyal Politikalar, Sağlık, SGK, Nüfus, Milli Eğitim, Özel İdare, Defterdarlık İl Müdürlükleri gibi ili yöneten kurumların merkezidir Fatih.

image021

Ordu, Millet, Vatan' la caddelerini adlandırıp şan katan, padişah, sultan, şah, şehzade ve hocalarının, han, ağa, paşa, unvanlarıyla payelenmişlerin adlarını dört bir yanında görmek ve adını fatihinden almak Fatih'e has bir özelliktir.

image023

Yok'un yok, aranılan her şeyin var olduğu, günün her saatin de her istenilene ulaşıla bilinen, dünyanın göz bebeği İstanbul'un; geçmişte kendisi bugün ise kalbi olan anlatmaya, aktarmaya aciz kaldığım olağanüstü bir şehirdir Fatih.

Fatih hakkında tek bildiğim;

Fatih'in özel, Fatih'li olmanın gerçekten ayrıcalık olduğudur.

Erkan SALTAN

02.05.2014

Atatürk'ün ordularına ilk hedefiniz diyerek gösterdiği Akdeniz; Vatan ve Fevzi paşa caddelerini dikine kesen en geniş caddesine adını vermiştir Fatihin. Her köşesi ayrı güzel Fatihi gönlümde özel kılan, (2010 yılına kadar) 16 yıl adresim olan bu caddenin Fatih sevgisini kalbime taşıyan yol olmasıdır belki de.