Nazan Sezgin 

 3. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu 26-29 Mayıs Tarihleri arasında Ankarada gerçekleştirildi. Orhon Yazıtlarının Bulunuşundan 120 yıl sonra Türklük Bilimi ve 21. yy. konulu Sempozyumu Hacettepe Üni. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü düzenlemişti.

Orhon Kitabelerini ilk defa gören batılı araştırmacılar harfleri İskandinav harflerine benzettikleri için "Runik" deyimini kullanmışlar. Runik'in ne demek olduğuna dair görüş birliği var mı? kimi Runik oyma dır derken kimi değil demekte.Macarca Rov (oymak) kökünden" Rovaş" ta denmekteymiş.Runik yazıyla İskandinavyada sihir deyapılmış. Orhon yazıtları için halen Runik deyimi kullanılsa da Göktürk alfabesinin kendine mahsus olduğu anlaşılıyor. 

Sempozyumda Türkoloji ile uğraşan yerli ve yabancı birçok ilim adamının tebliğlerinden dinleyebildiklerim arasında Kumanlarla ilgili olanlar hayli düşündürücüydü. Şimdi Romanya sınırları içinde kalan Transilvanya"da(biz Erdel mi demiştik?) Braşov kentinde tarihi önemi olan bir kilisenin(Karakilise-Luther burada protestan tebliğin yapmış) kapısında soy damgalarını tesbit eden Dr.İsmail Doğan bunları protestan Kuman taş ustalarının yapmış olabileceği görüşünde idi. Ankara Ün. Hungaroloji Bölümü öğ. Üyeleri Dr. Erdal çoban ve Dr. İsmail Doğan Macar tarihinde Kuman unsurun varlığı ve Macar Ulus Devletinin İnşasındaTürkolojinin Yeri hakkında verdikleri kısa tarihçelerle önemli noktalara değindiler. Macar elitleri kendilerini önce İskit sanmışlar, Kumanları da Macar. Ama kodeks Kumanikus keşfedilince hayal kırıklığı yaşamışlar. Fin-Oğur muyuz, Türk müyüz? Tartışmaları da yaşanmış. Moğollardan kaçan 70 bin Kumanın Macaristanın orta kesimlerine yerleştirildiği biliniyor 16-17.yy. lara kadar hala Türkçe konuşmaktaymışlar, Osmanlı Seyyahı Şeyh Ali bunu kayda geçirmiş( el yazmalarımız ayrı hazine). Şimdi Macaristanda Kumanoloji bilimdalı haline gelmiş. Bu topluluk Macarca konuşmakla birlikte kendilerini Kuman Olarak tanımlamaktaymış. Mubadele öncesi Yunanistanda müslüman Kuman(Kılkış"ta) ve Tırakyada da Hıristiyan Kuman"lar var. Bugün darbukatör Baryam Türkçesi olarak mizah konusu olan yayvan Rumeli Türkçesi Kuman/Kıpçakların mirası, zira çingeneler Türkçeyi onlardan öğrendi. Ama nedense konu Dilci ve Tarihçilerimizin ilgisini çekmiyor, bir türlü bu sırlı sandığı açmaya yanaşmıyorlar. Osmanlı öncesi Avrupa tarihinde Türklerin varlığı, katkısı yeni yeni genç araştırmacıların ilgisini çekmeye başladı, sevindirici olan bu.

Bu Kuman/Kıpçaklar kimlere karışmadı ki? Sadece Macar, Bulgar, Yunan mı? Güney kafkasyada hırıstiyanlaşarak aralarında eridikleri Gürcü"lerde var. Gürcü Prof. Marika Cikia"nın bin yılın kilise kayıtları v.s de yaptığı araştırmalardan yazdığı Gürcülerde Türkçe adlar bildirisi şaşırtıcıydı. Zamanla kaybolan isimlerden birkaç örnek okuyanı düşündürecektir eminim: Turkadze, Turkaşvili, Burunsuzaşvili, Parmaksızaşvili, Gelbakyani, Demir, Demirci, Kazancı, Kavakçı, Beduka(bedük),azrailden korunması için Elberdi, çocuk yaşasın diye, korkmaz, durmaz, ürkmez, dönmez, tek kalmasın diye tekkalmaz, satılmış, nasıl? Bazıları Svanlar arasında da varmış. Zamanla kaybolmuş, şimdi Temür, Tengiz, Aslan v.s ye rastlanıyormuş. Türkleri bitirmenin en iyi yolu hırıstiyan etmektir. Ermenilere karışan Gregoryen Kıpçaklarlarla Rahmetli Purof. Kırzıoğlu az mı uğraşmıştı?. Nedense Gürcü soyadlarından kaybolan Türkçe ,Ermenilerde yaşıyor, E. Nalbandyan ve benzeri fanatikler neden acaba soyadını değiştirmiyor?.

Kırım Hanlarının diplomatik yazışmalarında Dil ve Üslup (ve tabii ki sanat) önemli bir bildiriydi. Hanlardan kalma 60 kadar yarlık(ferman) la ilgili çalışmasından Purof. Melek Özyetgin örnekler verdi. Yazışmalar Leh kıralları ve Moskova ile yapılmış, Tuğra yanına "Sözümüz" ifadesi konulmuş, bu ifade daha aşağı konumda olan devletlere giden yazılara konur, ama Osmanlılara konmazmış.

İki ayrı salonda her tebliği takib etme imkânı olmadığı için dinleyebildiklerimizden biraz bahsedebildik bu kısa yazıda. Türk Tarih ve Kültürü dipsiz kuyu, hangisini anlatacaksınız ki? Birileri benim tarihim 1923 ten başlar diyor, bunlara ancak gülünür! 

1_ORHUN_KTABELER
Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.