Osmanlılara ait en eski tarihli defterin Bursa kadı defterleri arşivinde olması ve yine bu arşivin 1062 adet sicil ile İstanbul'dan sonra en fazla sayıda kadı defterini bulundurması Bursa'yı kadı defterleri açısından önemli kılmaktadır. 19. yüzyıla kadar mahkemelerde veya bizzat kadıların yanında muhafaza edilen kadı defterleri, ilk defa 1834 yılında Şeyh Süleyman Efendi Mektebi'nde bir araya getirilmiştir. 1868 yılında İstanbul'a gönderilen defterler, bir müddet sonra Bursa'ya geri getirilmiş ve sırasıyla Çendik Medresesi, Evkaf Dairesi ve Ulu Cami'de korunmuştur. 1945 yılında Bursa Arkeoloji Müzesi'ne devredilen siciller son olarak 1991 yılında Millî Kütüphaneye gönderilmiştir.

ŞER’Î SİCİLLER ve MEŞİHAT ARŞİVLERİ

 Dr. İsmail KURT

1 ŞER’Î SİCİLLER ARŞİVİ

 Şer’î hükümlere yani dinî esaslara göre dâvâları gören mahkemelere Mahkeme-i Şer’iye, Şer’iye Mahkemeleri’nde alanın karaların yazıldığı defterlere Şer’iye Sicilleri, bu sicillerin muhafaza edildiği mekâna da Şer’î Siciller Arşivi denir. İstanbul Müftülüğü’nün cümle kapısının girişinde, sağda, müstakil, iki katlı bir bina hicrî 1310, milâdî 1892 yılında II. Abdulhamid’in emriyle yaptırıldıktan sonra, daha önce kadıların konaklarından veya çeşitli yerlerden buraya toplanmış ve bu siciller mahkeme sırasına göre muhafaza altına alınarak ŞER’î Siciller Arşivi teşekkül ettirilmiştir.

12215805

Osmanlı Devleti'nde temel idari birim kazadır. Bu idari birimin başında yargı gücünü padişah adına kullanan kadı bulunur. Merkezi yönetimin bölgelerdeki en güvenilir temsilcisi durumunda olan kadılar, idari, askeri ve mali alanlarda devlete yardımcı olurlar. Merkezden gönderilen ferman, buyrultu, hüküm gibi çeşitli evrakları halka ulaştırmak ve gereğini yerine getirmek için çalışırken aynı zamanda bölge halkının istek ve şikâyetlerini n de merkeze ulaşmasında aracılık yaparlar. Kadı, başında bulunduğu kazanın emniyet ve belediye işlerinin bir kısmını yüklendiği gibi noterlik görevini de yürütür.

gp_821541

Osmanlı Devleti kurulduğu andan itibaren adaleti kendisine ilke edinmis ve adaletin uygulanma yeri olan mahkemelere büyük bir önem vermistir. Ser‛î hükümlerin uygulandığı ser‛îye mahkemeleri ve kadılar adalet sisteminin temelini teskil etmislerdir. Kadılar sadece kadılık görevi yapmamıslar bulundukları yerde devletle her türlü yazısmayı yapmıslardır. Kadılar görevleri icabı yaptıkları yazısmaları kayda geçirmislerdir ki bu kayıtlara ser‛îye sicilleri adı verilmektedir. Ser‛îye sicilleri ait oldukları bölgenin idarî-siyasî durumu, o bölgede yasayan insanların geçim tarzları,kullandıkları esyaları, birbirleriyle olan iliskileri, ekonomik durumları vb. konular hakkında oldukça ayrıntılı bilgiler veren çok önemli kaynaklardır.